?

Log in

Welcome to Sky Harbor

Sa mga patakarang pangwika ng Tagalog Wikipedia

Sa mga patakarang pangwika ng Tagalog Wikipedia

Previous Entry Share
sky
Pagkatapos kong basahin ang ulat na inihandog sa Pundasyong Wikimedia para sa kasaysayan ng Tagalog Wikipedia (ang WikiHistories kumbaga) dito sa napakagandang lungsod ng Warsaw (Barsobya) sa Polonya, nararapat lang na magsulat ako ng ilang mga pananaw at tugon sa kung paano naabot ng Tagalog Wikipedia ang kinaluluklukan nito ngayon.

Una kong nahanap ang Tagalog Wikipedia noong Hunyo 2005, kung saan dalawang buwan pa lang ako sa Wikipedia at kababalik ko lang sa Pilipinas noong nakaraang buwan.  Natatandaan ko pa na ginamit ko pa ang Ingles sa aking guro sa Filipino (!) upang ma
ipahiwatig sa kaniya na nahanap ko ang proyekto at nais kong gamitin ito upang payamanin ang aking bokabularyo at palawakin ang aking pag-unawa sa wikang pambansa.  Sa pag-sali ko sa Tagalog Wikipedia noon, natatandaan ko pa rin ang dati nitong simoy: maluwag, magaan at, higit sa lahat, maka-Taglish.  Mahalaga sa akin ang wika, at nararapat lang na dahil bumalik ako sa Pilipinas, dapat lang na paunlarin ko ang aking kaalaman sa wika ng nakararami doon.  Lalo nang hindi ito Ingles, kundi Filipino.

O kaya, sa pananaw ng Komite sa mga Wika (Language Committee) ng Pundasyong Wikimedia, Tagalog.

Bakit kaya sumali ako sa (Tagalog) Wikipedia?  Sumali ako sa Wikipedia dahil nararapat lang na ako ay Pilipino.  Ngunit kahit kung masasabi ko pa na ako ay Pilipino, ako ay naging dayuhan sa aking bayang pinagmulan dahil lamang sa aking pag-laki sa Estados Unidos nang napakatagal.  Hindi ko pinaghihinayang ang aking paglaki sa Estados Unidos: samakatuwid, ito ay isa sa mga pinakamasayang panahon para sa akin, at kung hindi ako nanirahan doon, baka pa nga hindi ko mahahanap ang Wikipedia, kung saan doon ko unang natuklasan.  Gayunpaman, naisip ko na mahalaga ang wika sa pag-unawa ng aking sariling bayan, at nararapat lang na sa panahon na ako ay magiging patnugot sa Tagalog Wikipedia, dapat lang na pag-aralan ko ang wikang ginagamit nila.

Hindi ko pala napag-isipan na ito ay magdudulot ng napakalaking pagbabago, hindi lang sa aking pagkatao, kundi rin sa buong pilosopiya ng Tagalog Wikipedia at ang pananaw nito sa wika.

Noong una akong sumali sa Tagalog Wikipedia, maaari mong sabihin na sumang-ayon ako sa wika ng kalsada, tulad sa pagturing ni James Soriano (crazy4this_girl</lj>, na aking kaibigan) sa wikang Filipino sa kaniyang mga (kontrobersiyal) na lathalain tungkol sa wika at ang relasyon ng wikang Filipino sa sambayanang Pilipino.  Hindi ko pala namalayan na ang salita para sa "file" (hal. papeles, o maaari rin ang kapilas nito sa kompyuter) ay "talaksan", o kaya ang "keyboard" (sa kompyuter, o kaya rin ang instrumento) ay "tipaan".  Naniwala ako noong sumali ako sa "puripikasyon" ng Tagalog Wikipedia na nararapat lang na dahil ginagamit ang Wikipedia para sa pag-aaral at pagtuturo ng wika sa mga mag-aaral, lalo na sa mga taong tulad ko na hindi marunong mag-Tagalog (o mag-Filipino), nararapat lang na ang Tagalog Wikipedia ang manguna sa pagpupursigi nito: na maging dalubhasa sa wikang katutubo, na kaakibat din ang paglawak ng kaalaman ng tao sa lahat ng mga larangan na kinasasakupan ng ensiklopedya (na sa kasong ito ay Wikipedia, bilang natatanging ensiklopedya sa wikang Tagalog/Filipino).

At ngayon, masasabi ko na sa lahat na marunong na ako mag-Tagalog (o mag-Filipino).  At napakalaki ang tulong ng Wikipedia sa pag-abot nito, dahil kung hindi ako nakapag-asa sa Wikipedia, baka naging "ispokening dollar" ako, konyo man o hindi.

Gayunpaman, hindi ibig sabihin niyon na ako ay purista.  Hindi ako naniniwala na ako ay purista sa debate ukol sa mga hangganan ng Tagalog at Filipino, at hindi ako naniniwala na dapat ibalik ang mga salita tulad ng "salumpuwit" sa karaniwang diskurso. (Subali't naniniwala ako na maaaring hiramin ang mga salitang "nilikha" ng kasalukuyang Pamantasang De La Salle Araneta, ang dating GAUF, tulad ng "salipawpaw", na ginagamit ng Hukbong Himpapawid, para sa "aircraft", habang ang "eroplano" naman ay para sa "airplane".)

Naniwala ako mula sa simula ng aking pag-sali sa Tagalog Wikipedia na dapat balansehin ang purismo at ang tinawag kong "Pilipinismo".  Sa aking pagtalakay sa ulat, kailangan din nating itanong kung bakit sinabi ni Virgilio S. Almario (na aking kinagagalangan bilang pangunahing patnugot sa UP Diksiyonaryong Filipino at bilang isang makata) na dapat ang "file" ay manatiling "file" (o kaya, sa Cebuano, "payl"), o ang "home" ay dapat ding "home".  Ayon sa papel kong "A Need, A Want, A Calling: Fixing the Issues of Philippine Language Policy", na naging sakop din ng aking presentasyon na "May Kalagitnaan Ba ang Wika?  Isang Pagsusuri sa mga Patakarang Pangwika ng Wikipediang Tagalog" noong Wikimania sa Haifa ngayong Agosto, kailangan nating balikan ang kasaysayan upang tingnan kung saan dumating ngayon ang wika.  Bakit kaya sinabi noon ni Rolando S. Tinio na ang konsepto ng "malalim na wika" ay ginagamit lamang ng mga bobo (o kaya ng mga nagpapakabobo) upang ipahiwatig ang kanilang pagkainis sa paggamit ng ating wikang pambansa?

Bakit kaya hanggang ngayon, klasipikado ng SIL International ang Filipino bilang deribasyon o "baryant" ng Tagalog kahit kung ipinaglaban ito ng mga Pilipinista na hiwalay ito sa Tagalog, at sa basehang iyon hindi pinapahintulutan ng Pundasyong Wikimedia ang paglikha ng hiwalay na Wikipedia sa Filipino?

Bakit kaya palpak ang pagtupad ng mandato ng Komisyon sa Wikang Filipino na palawakin at paganahin ang wikang Filipino, na siya'y naging produkto niya, ngunit ang nangunguna sa pag-unlad nito ay ang UP at La Salle? (Pasensiya na po sa Ateneo: hindi pa tayo nakapaglimbag ng diksiyonaryo.)

Natakot ako sa taong dating nagsabi sa akin na "ang bagong Filipino ay Taglish".  Bakit kaya ang ating mga kapatid sa Malaysia at Indonesya ay may karapatang gumamit ng kanilang wika na hindi palaasa sa Ingles o sa Olandes para ipakita ang mga teknikal o maka-agham na konsepto, at ang Pilipinas hindi?  Hindi ba na nararapat lang na mayroon tayong mapagbabatayan na wikang umaayon sa umiiral na kilos, ngunit may paggalang din sa mayamang kasaysayan ng ating mga wika?

Nararapat bang balewalain ito para lang sa "kaginhawaan" at "kumbiniyensiya" ng kasalukuyang Pilipino?  Kung gayon ang ating pananaw, nagluluksa ako sa pagkawala ng ating wika sa kamay ng Taglish: isang "mala-wika" na walang matigas na tuntunin sa kung paano dapat gamitin ito, at kung saan ito ang nagiging batayan ng wikang Filipino ayon sa ilan.

Hindi ako kalaban sa paghihiram ng mga salita mula sa mga dayuhang wika: ito na ngayon ang ginagawa ng lahat ng wika libu-libong taon na ang nakalipas.   Mas lalo nan
g hindi ako purista, kahit kung ilan sa aking mga kakilala ay ang tumuturing sa akin bilang iyon.  Gayunpaman, naniniwala ako na dapat mayroon tayong matigas na tuntunin ukol sa paggamit ng wika, at kung saan ang pormal na salita, ang "mataas na salita", ay ang wika ng mga proyekto tulad ng Wikipedia: sinabi rin ni Tinio na karaniwa'y nakakalimutan ng Pilipino na may klasipikasyon ang wika.  May reputasyon ang Wikipedia na dapat panatilihin nito: na ito ay isang ensiklopedya para sa Pilipino, na inalay sa Pilipino para sa kanilang patrimonyo at posteridad, at ito ay dapat ding magsilbi bilang kagamitan para sa pagyaman ng kanilang wika, hindi para lang sa kanilang kumbiniyensiya dahil mas madaling sabihin ang "file" kaysa sa "talaksan".  Hindi ako naniniwala na ang mga salitang huli nating ginamit sa dekada 1940-1960 ay "luma" at dapat nang iwanan sa diksiyonaryo: ito ay isang panawagan sa atin na balikan ang mayamang kasaysayan ng ating wika, na magbalik-tanaw sa yaman ng ating panitikan, at gamitin muli ang mga salitang ito upang makabalik ito sa kamalayan ng mambabasa.  Kapag sinimulan mong gamitin ang isang salita, sa mahabang panahon, lalaganap ito at mauunawaan ng mga tao ano ang ibig sabihin mo.

Naniwala ako dito sa paglikha ng mga patakarang pangwika ng Tagalog Wikipedia.  Dapat lang kontrolado ang paghihiram dahil tulad sa tradisyon ni Lope K. Santos, kayang ilarawan ng wika ang anumang konsepto, kahit kung gaano ka-teknikal o kalalim ito.  Ngunit nawala natin ang diwa ni Ka Lope: ngayon, iniisip natin na ang Filipino ay walang kakayahang magpahiwatig ng kaalaman ukol sa kompyuter, o sa agham, o sa pananalapi (ayon kay dating Pangulong Arroyo), at sa prosesong iyon nawala din natin ang ating kakayahang gumamit ng wika nang hindi umaasa sa Ingles.  Kahit man kung napakalakas ang impluwensiya ni Kris Aquino at ng TV Patrol, na siyang tanging "huwaran" ng Taglish, hindi ibig sabihin niyon na dapat sumasama tayo sa kanila.  Pati ang ating pamahalaan, malugod na itinanggap ang kalagayang ito, hook, line and sinker, sa puntong hindi nito maipatupad ang mandato nito dahil lang pinupulitika ng mga pamantasan ang KWF.

Hindi ito ang katotohanan na dapat nating yakapin.

Kung purista ako, dapat parang Tsino ang turing ko sa Tagalog/Filipino: lahat ay dapat isinasalin.  Dati, noong nagbantay ako sa Tagalog Wikipedia, nabasa ko ang artikulo tungkol sa eroplano.  Namangha ako noong nakita ko ang salin ng Airbus: "Bus na Panghimpapawid".  Gayundin ang Philippine Airlines: "Linyang Panghimpapawid ng Pilipinas" (na maaari, dahil ang "linyang panghimpapawid" ay ang "linéa aerea" ng Espanyol).  Ipinalit ko ito sa nararapat dahil iyan ang mauunawaan ng nakararami.  Kung purista ako, dapat iniwan ko na lang ang mga salin na iyon, na hindi nararapat dahil hindi iyon ang dapat ginagawa natin.  Serbisyo publiko man ang Wikipedia, hindi ibig sabihin niyon na dapat isasalin natin ang lahat nang walang pakundangan.  Dapat balanse ang ating pagtupad sa mandato.

Kaya ano ngayon ang aking pinal na pananaw ukol sa patakarang pangwika ng Tagalog Wikipedia, at sa kalagayan mismo ng ating wikang pambansa?  Nalulungkot ako sa kalagayan ng ating wikang pambansa: hindi nararapat na dapat ito ang magiging wika natin ngayon.  Naniniwala ako na kaakibat natin ang dayuhang wika upang ipayaman ang ating wikang pambansa.  Ngunit hindi ito dapat maging tungkod ng ating wika, na palagiang umaasa dito para lang makakilos sa pandaigdigang diskurso.

Oo, hindi perpekto ang mga patakarang pangwika ng Tagalog Wikipedia.  Alam ko na maaari pa itong baguhin at paunlarin ayon sa diwa ng Wikipedia na lahat tayo ay sama-samang nagpapalaganap ng kaalaman sa buong daigdig.  Ngunit sa panahong ito kung saan nawawala natin ang ating kakayahang gumamit ng wikang pambansa, at kahit man ang mga diyalekto natin, nang hindi kailangang umasa sa Ingles sa bawa't ikatlong salita, naniniwala ako na ito ay ang pinakamabuting opsyon na mayroon tayo.  Inaasahan ko na sa mahabang panahon, babalik ang dangal ng ating wikang pambansa, at ang Wikipedia mismo ang mangunguna sa muling pagsilang ng ating wika bilang wikang ikinasasaya, at hindi ikinahihiya, ng sambayanang Pilipino.

(N.B.: If I'm not lazy, I intend to write an English version of this note in the next few days.  Originally posted on Facebook.)



  • Interesting

    (Anonymous)
    I find what you say to be an interesting idea. To be honest, I had to re-read several of your sentences and paragraphs because there were words I simply do not understand.

    I am Filipino by birth and while I still speak/understand and write pretty fluently, I have to admit to having a VERY limited vocabulary and often resort to "Taglish" when trying to convey a thought. I find that to be my failing for not learning more formal words and keeping them fresh via continuous use.

    Good job!
    • Re: Interesting

      Thanks!

      I think that it is important that we be able to discuss the direction as to how this problem can best be addressed, and also how new technological advancements can help prevent such reliance on Taglish as a medium. I think the Tagalog Wikipedia, among other new web technologies, has a lot of potential to allow this to happen at some point in the future.

      Hopefully you'll be able to pick up more Tagalog! You'll be surprised to see how rich the language is, even in fields such as science and technology. :)
Powered by LiveJournal.com